Gevangen

De politieke partijen zitten gevangen. Zij zitten in een situatie die wordt beschreven als het 'dilemma van de gevangene', naar het voorbeeld dat in een studieboek over beslissingsleer werd gebruikt, toen de rechtspraak eenvoudiger verliep dan nu: twee gevangenen - die geen ethische normen of schuldgevoel hebben - zitten in een aparte cel en zullen worden ondervraagd over een gezamenlijk misdrijf. Als ze alle twee blijven ontkennen, zullen ze twee jaar celstraf krijgen.

Maar bij de individuele ondervraging doet de rechter de gevangenen een voorstel: wie bekent en meer details vrijgeeft zodat de schuld grotendeels bij de andere terechtkomt, ziet zijn straf verminderen tot drie maanden cel. Een gevolg daarvan zal zijn dat de andere tien jaar cel krijgt. Bekennen ze echter alle twee en geven ze elkaar de volle schuld, dan zal de rechter niet anders kunnen dan hun elk zes jaar celstraf te geven.

De ene gevangene zal zich afvragen wat zijn beste keuze is. Als hij bekent en de andere gevangene blijft alles ontkennen, dan krijgt hij drie maanden in de plaats van twee jaar. Indien de andere gevangene ook bekent, dan krijgt de eerste wel zes jaar maar dat is minder dan de tien jaar wanneer hijzelf zou ontkennen. Dus is bekennen zijn beste keuze, ongeacht wat de andere gevangene besluit te doen.

Die redeneringswijze; met als gevolg dat collectief niet de beste keuze wordt gemaakt, speelt ook in de politiek.

De eerste prioriteit van politieke partijen is hun eigen 'aantal verkozenen' te maximaliseren. Een compromis waarbij ze erop moeten 'vertrouwen' dat ze allemaal wat water in de wijn zullen doen en de stekker er niet uit trekken is onwaarschijnlijk. Trekt iemand toch de stekker eruit, dan komen er immers verkiezingen en daarin worden de partijen beloond die hun kiezers zo goed mogelijk 'verdedigd' hebben - lees: zo weinig mogelijk hebben toegegeven in de onderhandelingen. Het overstijgen van deze redenering komt toch voor. Men noemt het 'staatsmanschap'.

Er is geen twijfel dat de PS voordeel zou halen uit een historisch compromis, ook al geeft men veel toe op het vlak van de financieringswet en zelfs Brussel-Halle-Vilvoorde.

Het is minder zeker dat de andere gevangene, de N-VA, enig voordeel kan halen uit een historisch compromis. De partij worstelt met groeipijnen omdat haar nieuwe electoraat fel verschilt van de oorspronkelijke achterban. De 'nieuwe kiezers' stemden voor de partij - correctie, voor Bart De Wever - omdat ze geloofden dat die erin zou slagen 'de problemen eindelijk op te lossen'. De integratie van deze nieuwe kiezer vergt tijd, veel tijd. En vooral dat geen keuzes worden gemaakt. Toen Hugo Schiltz dat wel deed in 1977 verloor de Volksunie prompt een derde van haar kiezers en werd het Vlaams Blok opgericht.

Toen werd ook de ongelukkige beslissing genomen de politieke partijen institutioneel aan taal te binden, waardoor we twee keer zoveel partijen hebben als in een normaal land, wat uiteraard ook niet bevorderlijk is voor de besluitvorming.

Bron: De Tijd, 27-11-2010, Auteur: Franky Van Hamme